โครงการที่ 1. โครงการปรับปรุงพันธุ์ข้าวโพดรับประทานฝักสดและแตงกวา

                                1.1 โครงการปรับปรุงพันธุ์ข้าวโพดรับประทานฝักสด

                การปรับปรุงข้าวโพดรับประทานฝักสด แบ่งเป็น 3 โครงการย่อย คือ โครงการปรับปรุงพันธุ์ข้าวโพด       ข้าวเหนียว โครงการปรับปรุงพันธุ์ข้าวโพดเทียน และโครงการปรับปรุงพันธุ์ข้าวโพดหวาน ทั้ง 3 โครงการ เป็นงานวิจัยด้านการปรับปรุงพันธุ์ที่มีการดำเนินงานมาเป็นระยะเวลานาน และสร้างผลงานทั้งในเรื่องการปล่อยพันธุ์พืชไปให้เกษตรกร และการบริการความรู้ให้เกษตรกร พันธุ์พืชที่มีการผลิตเมล็ดพันธุ์จำหน่าย คือ พันธุ์สำลีอีสาน ซึ่งเป็นพันธุ์ผสมเปิด เมล็ดสดมีสีขาว เนื้อเหนียวนุ่ม รสชาติดี เนื่องจากมีเมล็ดที่มีรสหวานจากยีน shrunken-2 (sh2) แทรกอยู่ ส่วนพันธุ์ลูกผสมชั่วแรก (Single cross F1 Hybrid) ที่อยู่ในขั้นตอนการผลิตเมล็ดพันธุ์เพื่อจำหน่าย คือ พันธุ์ไข่มุกอีสาน 49 และพันธุ์สลับสี 49 โดยทั้งสองพันธุ์นี้เป็นข้าวโพดข้าวเหนียวพันธุ์ลูกผสมที่เมล็ดสดมีสีขาว และสีเหลืองสลับขาวตามลำดับ เป็นพันธุ์ที่มีคุณภาพการรับประทานดี เนื้อเหนียวนุ่ม มีรสหวานแทรก เนื่องจากมีเมล็ดที่มียีน sh­­­2 แทรกอยู่เช่นเดียวกับพันธุ์สำลีอีสาน

                วัตถุประสงค์ของโครงการปรับปรุงพันธุ์ข้าวโพดรับประทานฝักสด คือ เพื่อสร้างพันธุ์ข้าวโพดรับประทานฝักสด พันธุ์ลูกผสมชั่วแรก (Single cross F1 hybrid) พันธุ์ใหม่  ที่ยังไม่มีการจำหน่ายมาก่อน เป็นการนำความรู้ทางทฤษฎีมาประยุกต์ใช้เพื่อนำไปสู่การปฏิบัติอย่างแท้จริง สามารถนำมาใช้เป็นตัวอย่างที่ชี้ให้เห็นถึงผลงานวิจัย ที่สามารถใช้ประโยชน์ได้ดีทั้งด้านการเรียนรู้ และด้านธุรกิจต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง พันธุ์ใหม่ที่สร้างขึ้นจะเน้นให้มีเอกลักษณ์พิเศษ คือ คุณภาพในการรับประทานที่ดี คือมีความหวาน ซึ่งเป็นลักษณะสำคัญของข้าวโพดหวาน และความเหนียวนุ่ม ซึ่งเป็นลักษณะเด่นในข้าวโพดข้าวเหนียว มาผสมผสานกันเพื่อให้ได้คุณภาพที่ดีที่สุด นอกจากคุณภาพแล้ว ยังมุ่งเน้นให้มีขนาดฝักและสีเมล็ดสดที่มีความหลากหลายให้ผู้บริโภคและเกษตรกรผู้ปลูกได้เลือกหลากหลาย โดยในกรณีของข้าวโพดข้าวเหนียวนั้นจะสร้างพันธุ์ใหม่ที่เป็นข้าวโพดข้าวเหนียวพันธุ์ใหม่ที่ไม่เคยมีมาก่อน ที่มีขนาดฝักทั้ง ใหญ่ กลางและเล็ก ที่มีรสหวานแทรกปนกับรสชาติของข้าวโพดข้าวเหนียว ที่เมล็ดสดมีสีขาว และสลับสี    โดยมีการใช้ประโยชน์ร่วมกันจากยีนควบคุมความหวานคือ shrunken-2 (sh2) ยีนควบคุมความนุ่มคือ sugary gene (su)  และยีนควบคุมความเหนียวคือ waxy (wx)   ส่วนกรณีของข้าวโพดหวานนั้นจะสร้างพันธุ์ทั้งที่มีฝักขนาดใหญ่และฝักขนาดเล็ก โดยให้มีเมล็ดสด สีเหลือง สีขาวและสลับสี นอกจากนี้ยังเน้นให้มีลักษณะเด่นอื่นๆ คือ ผลผลิตสูง ต้นเตี้ย ระบบรากดี ทนการหักล้มและทนโรค โดยมีเป้าหมายที่จะจำหน่ายพันธุ์ใหม่ทั้งในและต่างประเทศ

                สำหรับปีงบประมาณ 2551 นั้น กิจกรรมที่ดำเนินการเป็นไปตามแผนงานปรับปรุงพันธุ์ ผลงานแยกตามโครงการ ดังนี้คือ

 

1) โครงการปรับปรุงพันธุ์ข้าวโพดข้าวเหนียว

                วัตถุประสงค์  เพื่อสร้างพันธุ์ลูกผสม 3 พันธุ์คือพันธุ์ที่มีเมล็ดสด  สีขาว สลับสี (สีเหลืองสลับสีขาว)  และสีเหลืองโดยให้ฝักสดมีขนาดใหญ่ ( มีความยาวและความกว้างไม่ต่ำกว่า 16 x 4.5 ซม.  ) ขนาดกลาง ( มีความยาวและความกว้างไม่ต่ำกว่า 14 x 3.5 ซม. ) และขนาดเล็ก ( มีความยาวและความกว้างไม่เกิน 12 x 2.5 ซม. ตามลำดับ)    มีต้นเตี้ย ใบตั้ง ทนโรค คุณภาพในการรับประทานดี เนื้อเหนียวนุ่มและมีรสหวานแรกปนอยู่ด้วย 

                กิจกรรมที่ดำเนินงานในปีงบประมาณ 2551 ของโครงการแบ่งออกเป็น 3 กิจกรรม ดังนี้

                (1.1) การสร้างประชากรพื้นฐาน

                มีเป้าหมายที่จะสร้างประชากรข้าวโพดข้าวเหนียวพันธุ์ใหม่ที่ ระบบรากดี แข็งแรง ทนโรค ฝักกลาง-ใหญ่ คุณภาพดี มีเมล็ดทั้งสีขาว สีเหลือง และสีขาวสลับสีเหลือง เมล็ดมีทั้งยีน sugary (su1), shrunken-2 (sh2), sugary enhancer (se) และ waxy (wx)  ที่เป็น Composite population จำนวน 4 ประชากรดังนี้คือ

1) ประชากร KKU-Fwx

                                เป็นประชากรใช้พันธุ์ข้าวโพดไร่ พันธุ์บิ๊ก 919 ของบริษัทมอนซานโตเป็นสายพันธุ์แม่ผสมข้ามกับข้าวโพดข้าวเหนียวพันธุ์สำลีอีสาน จากนั้นจึงได้ผสมย้อนกลับไปหาข้าวโพดข้าวเหนียวและข้าวโพดหวาน สายพันธุ์ต่างๆทั้งของไทยและต่างประเทศของโครงการปรับปรุงพันธุ์ข้าวโพดรับประทานฝักสด ใช้วิธีการคัดเลือกพันธุ์ 2 วิธีพร้อมกัน คือการคัดเลือกพันธุ์หมู่ (Mass selection) และการคัดเลือกพันธุ์แบบวงจรอย่างง่าย (Simple recurrent selection)

                                กิจกรรมที่ดำเนินการไปแล้ว ดำเนินการคัดเลือกมาแล้ว 6 รอบในการคัดแบบหมู่ (mass selection) และ 3 รอบ ในการคัดแบบวงจรพื้นฐาน (simple recurrent selection) ทำให้ได้ประชากร KKU-Fwx ซึ่งมีทั้งเมล็ดสีขาวและสีเหลือง ฝักใหญ่ เขียวเข้ม แข็งแรงซึ่งประชากร KKU-Fwx นี้ได้ทำการปล่อยเป็นเชื้อพันธุกรรมแล้วภายใต้ชื่อประชากร “ขอนแก่นคอมโพสิต 1”

                                กิจกรรมที่จะดำเนินการต่อ  ทำการคัดเลือกต่อ โดยแยกเป็น 2 ประชากรย่อยคือ ประชากรสีขาว และสีเหลือง ซึ่งจะทำการคัดเลือกเพื่อสร้างเป็นพันธุ์ผสมเปิดที่ฝักมีขนาดใหญ่ และมีรูปร่างยาว สีขาวและสีเหลืองต่อไป

2) ประชากร KKU-Vwx

                                งานสร้างประชากรข้าวโพดข้าวเหนียว (KKU-Vtwx) มีเป้าหมายเพื่อสร้างประชากรข้าวโพด           ข้าวเหนียวที่มีรูปทรงแบบกรวย ระบบรากแข็งแรง ทนโรค มีคุณภาพการรับประทานที่ดี                     

กิจกรรมที่ดำเนินการไปแล้ว นำเชื้อพันธุกรรมข้าวโพดข้าวเหนียวที่มีรูปทรงฝักแบบกรวยจำนวน 8 สายพันธุ์ ดังนี้ 1) ข้าวโพดข้าวเหนียวจากประเทศเวียดนามจำนวน 3 สายพันธุ์ คือ DALAD, NU58, TN,  2)ข้าวโพดข้าวเหนียวลูกผสมจากประเทศจีนจำนวน 1 พันธุ์ คือ Yanhejin, 3) ประชากรข้าวโพดข้าวเหนียวที่ผ่านการปรับปรุงพันธุ์ของมหาวิทยาลัยขอนแก่นจำนวน 1 สายพันธุ์ คือ 919-knw , 4) ข้าวโพดพันธุ์พื้นเมืองของไทยจำนวน 2 พันธุ์ คือ ข้าวเหนียวอุบล, ข้าวเหนียวเพชรบุรี และ  5) ข้าวโพดข้าวเหนียวลูกผสมจำนวน 1 พันธุ์ คือ ปุ้มปุ้ย  004  สร้างประชากรเริ่มต้น (M0) ในแปลงของเกษตรกรในพื้นที่ อ.หนองเรือ จ.ขอนแก่น จำนวน 2 รอบในปี 2550 รอบที่ 1 ในฤดูฝน (พฤษภาคม-กรกฎาคม) และในรอบที่ 2 ในฤดูแล้ง (ตุลาคม-ธันวาคม) แล้วนำประชากรเริ่มต้นที่ได้มาทำการคัดเลือกโดยวิธีการคัดเลือกพันธุ์แบบหมู่ (Mass selection) จำนวน 4 รอบ (M4) จากการปล่อยผสมข้ามอย่างสุ่มแล้วคัดเลือกรอบที่ 1 (M1) ในปี 2551 (พฤษภาคม-กรกฎาคม) พบว่า ประชากรข้าวโพดข้าวเหนียว (KKU-Vtwx) มีเปอร์เซ็นต์ จำนวนฝักที่มีรูปทรงแบบกรวยเพิ่มขึ้น 50% มีระบบราก ลำต้น ใบแข็งแรงและทนโรค

                                กิจกรรมที่จะดำเนินการต่อ  นำเมล็ดที่ได้จากประชากรที่ผ่านการคัดเลือกแบบหมู่รอบที่ 1 (M1) มาปลูกคัดเลือกรอบที่ 2 ในฤดูแล้งปี 2551 (ตุลาคม-ธันวาคม) ต่อไป

3) ประชากร KKU-Cwx

                                เป็นประชากรพื้นฐานข้าวโพดข้าวเหนียวที่มีรูปทรงฝักทรงกระบอกยาว เมล็ดใหญ่และคุณภาพในการรับประทานดี สำหรับตลาดจีน ไต้หวันและเกาหลี ได้จากผสมข้ามข้าวโพดข้าวเหนียวพันธุ์การค้าจากจีน เกาหลีและไต้หวัน เข้าด้วยกันเพื่อสร้างประชากร

                                กิจกรรมที่ดำเนินการไปแล้ว ทำการผสมข้ามระหว่างข้าวโพดข้าวเหนียวพันธุ์การค้าจากประเทศจีนกับข้าวโพดข้าวเหนียวสายพันธุ์ต่าง ๆ และข้าวโพดหวานพันธุ์การค้าจากต่างประเทศ จำนวน 90 คู่ผสม ดังนี้ 1) ข้าวโพดข้าวเหนียวพันธุ์การค้าจากประเทศจีนกับข้าวโพดข้าวเหนียวสายพันธุ์แท้ของมหาวิทยาลัยขอนแก่น จำนวน 23 คู่ผสม 2) ข้าวโพดข้าวเหนียวพันธุ์การค้าจากประเทศจีนกับข้าวโพดข้าวเหนียวพันธุ์พื้นบ้านของประเทศไทย จำนวน 16 คู่ผสม 3) ข้าวโพดข้าวเหนียวพันธุ์การค้าจากประเทศจีนกับข้าวโพดหวานพันธุ์การค้าจากต่างประเทศ จำนวน 49 คู่ผสม 4) ข้าวโพดข้าวเหนียวพันธุ์การค้าจากประเทศจีนกับข้าวโพดข้าวเหนียวจากประเทศเวียดนาม จำนวน 2 คู่ผสม

                                กิจกรรมที่จะดำเนินการต่อ ทำการปลูกทดสอบในฤดูกาลต่อไป และปล่อยให้มีการผสมข้ามแบบพบกันหมด

4) ประชากร KKU-Qwx

                                เป็นประชากรพื้นฐานข้าวโพดข้าวเหนียวที่มีการใช้ประโยชน์จากยีนร่วมคือ wx, su1, bt, se, และ sh2 โดยผสมข้ามข้าวโพดหวานพันธุ์การค้าจากสหรัฐอเมริกา จีน ไต้หวัน เข้ากับข้าวโพดข้าวเหนียวสายพันธุ์แท้ของมหาวิทยาลัยขอนแก่นและพันธุ์การค้าของไทย

                                กิจกรรมที่ดำเนินการไปแล้ว ทำการผสมข้ามข้าวโพดหวานพันธุ์การค้าจากต่างประเทศกับข้าวโพดข้าวเหนียวสายพันธุ์แท้ของมหาวิทยาลัยขอนแก่น และข้าวโพดข้าวเหนียวพันธุ์การค้าของไทย จำนวน 41 คู่ผสม ดังนี้ 1) ข้าวโพดหวานพันธุ์การค้าจากต่างประเทศกับข้าวโพดข้าวเหนียวพันธุ์พื้นบ้านของไทย จำนวน 30 คู่ผสม 2) ข้าวโพดหวานพันธุ์การค้าจากต่างประเทศกับข้าวโพดข้าวเหนียวสายพันธุ์แท้ของมหาวิทยาลัยขอนแก่น จำนวน 8 คู่ผสม 3) ข้าวโพดหวานพันธุ์การค้าจากต่างประเทศกับข้าวโพดข้าวเหนียวจากประเทศเวียดนาม จำนวน 3 คู่ผสม

                                กิจกรรมที่จะดำเนินการต่อ ทำการปลูกทดสอบ และปล่อยให้มีการผสมข้ามแบบพบกันหมด ในช่วงเดือนพฤศจิกายน 2550 – กุมภาพันธ์ 2551

                (1.2) การสกัดสายพันธุ์แท้

                กิจกรรมนี้เป็นการสกัดพันธุ์แท้ในประชากร KKU-Fwx, KKU-VFwx, KKU-Vnuwx,  KKU-Vtnwx และ KKU-Qwx และจากข้าวโพดข้าวเหนียวคู่ผสมต่างๆ โดยการผสมตัวเอง 5 รุ่น

1) สายพันธุ์แท้จากประชากร KKU-Fwx

                                 เป็นการสกัดสายพันธุ์แท้จากประชากร KKU –Fwx (S1) โดยการผสมตัวเอง

                                กิจกรรมที่ทำไปแล้ว การสกัดพันธุ์แท้จากประชากร KKU-Fwx (S1) ดำเนินการคัดเลือกลักษณะฝักใหญ่แข็งแรง แถวตรง เมล็ดใหญ่ ฝักยาว (กรณีของ S1 ฝักยาวสีขาวและสีเหลือง ) และคุณภาพการรับประทานดี  จากประชากร S1 แยกเป็นเมล็ดใหญ่สีขาว จำนวน 77 ฝัก เมล็ดสีขาวฝักยาวจำนวน 38 ฝัก เมล็ดสีเหลืองฝักยาวจำนวน 55 ฝัก ประชากร C2S3 จำนวน 38 ฝัก C3S1 จำนวน 31 ฝัก และประชากร S ต่างๆ จำนวน 89 ฝัก ปลูกและคัดเลือกแบบฝักต่อแถว ทำการคัดเลือกและผสมตัวเอง (Self Pollination) ในระยะออกดอก คัดเลือกในระยะฝักสด (ประเมินคุณภาพการรับประทาน) และในระยะฝักแก่อีกรอบตามหลักเกณฑ์ที่ตั้งไว้ โดยผ่านการคัดเลือกจำนวน  280 ฝัก

                                กิจกรรมที่จะดำเนินการต่อ ทำการปลูกเพื่อสกัดสายพันธุ์แท้โดยการผสมตัวเองในรุ่นต่อไป เพื่อสร้างสายพันธุ์แท้ที่มีลักษณะเมล็ดสีขาวและเหลือง ในช่วงเดือน ตุลาคม 2551– มกราคม 2552

2) สายพันธุ์แท้จากประชากร KKU-Vtwx

                                เป็นการสกัดสายพันธุ์แท้จากประชากร KKU-Vtwx โดยการผสมตัวเอง

                                กิจกรรมที่ดำเนินการไปแล้ว  ทำการสกัดสายพันธุ์แท้จากประชากรโดยการผสมตัวเองในฤดูฝนปี 2551 (พฤษภาคม-สิงหาคม) จำนวน 6 สายพันธุ์ ดังนี้ 1) ผสมตัวเองในรุ่นที่ 2 (S2) มีจำนวน 1 สายพันธุ์ 2) ผสมตัวเองในรุ่นที่ 3 (S3) มีจำนวน 1 สายพันธุ์ 3) ผสมตัวเองในรุ่นที่ 4 (S4) มีจำนวน 4 สายพันธุ์

                                กิจกรรมที่จะดำเนินการต่อ  ปลูกเพื่อสกัดสายพันธุ์แท้โดยการผสมตัวเองในรุ่นต่อไป

3) สายพันธุ์แท้จากประชากร KKU-Cwx

                                เป็นการสกัดสายพันธุ์แท้จากประชากร KKU-Cwx โดยการผสมตัวเอง

                                กิจกรรมที่ดำเนินการไปแล้ว  ทำการสกัดสายพันธุ์แท้จากประชากร โดยการผสมตัวเองในรุ่นที่ 1 (S1) จำนวน 17 สายพันธุ์ จากคู่ผสมต่างๆ ดังนี้ 1) ข้าวโพดข้าวเหนียวพันธุ์การค้าจากประเทศจีนกับข้าวโพดข้าวเหนียวสายพันธุ์แท้ของมหาวิทยาลัยขอนแก่น จำนวน 11 สายพันธุ์ 2) ข้าวโพดข้าวเหนียวพันธุ์การค้าจากประเทศจีนกับข้าวโพดข้าวเหนียวพันธุ์พื้นบ้าน จำนวน 4 สายพันธุ์ และ 3) ข้าวโพดข้าวเหนียวพันธุ์การค้าจากประเทศจีนกับข้าวโพดข้าวเหนียวจากประเทศเวียดนาม จำนวน 2 สายพันธุ์ ในส่วนของการสกัดสายพันธุ์แท้ในรุ่นที่ 4 (S4) มีจำนวน 9 สายพันธุ์ จากคู่ผสมดังนี้ 1) ข้าวโพดข้าวเหนียวสายพันธุ์แท้ของมหาวิทยาลัยขอนแก่นกับข้าวโพดข้าวเหนียวพันธุ์การค้าจากประเทศไต้หวัน จำนวน 2 สายพันธุ์ 2) ข้าวโพดข้าวเหนียวพันธุ์ลูกผสมของมหาวิทยาลัยขอนแก่น จำนวน 6 สายพันธุ์ 3) ข้าวโพดข้าวเหนียวพันธุ์การค้าของประเทศไทยกับข้าวโพดข้าวเหนียวพันธุ์ การค้าจากประเทศจีน จำนวน 1 สายพันธุ์

                                กิจกรรมที่จะดำเนินการต่อทำการสกัดสายพันธุ์แท้โดยการผสมตัวเองในรุ่นที่ 2 (S2) ของประชากร และทำการสกัดสายพันธุ์แท้โดยการผสมตัวเองในรุ่นที่ 5 (S5) เพื่อสร้างสายพันธุ์แท้

4) สายพันธุ์แท้จากประชากร KKU-Qwx

                                เป็นการสกัดสายพันธุ์แท้จากประชากร KKU-Qwx โดยการผสมตัวเอง

                                กิจกรรมที่ดำเนินการไปแล้วทำการสกัดสายพันธุ์แท้จากประชากร โดยการผสมตัวเองในรุ่นที่ 1 (S1) จำนวน 22 สายพันธุ์ จากคู่ผสมข้าวโพดข้าวเหนียวพันธุ์การค้าจากประเทศจีนกับข้าวโพดหวานพันธุ์การค้าจากต่างประเทศ ในส่วนของการสกัดสายพันธุ์แท้ในรุ่นที่ 4 (S4) มีจำนวน 9 สายพันธุ์ จากคู่ผสมดังนี้ 1) ข้าวโพดข้าวเหนียวสายพันธุ์แท้ของมหาวิทยาลัยขอนแก่นกับข้าวโพดหวานพันธุ์การค้าของประเทศไทย จำนวน 2 สายพันธุ์ 2) ข้าวโพดข้าวเหนียวสายพันธุ์แท้ของมหาวิทยาลัยขอนแก่นกับข้าวโพดหวานพันธุ์การค้าจากต่างประเทศ จำนวน 1 สายพันธุ์ 3) ข้าวโพดข้าวเหนียวพันธุ์การค้าจากประเทศไต้หวัน จำนวน 1 สายพันธุ์

                                กิจกรรมที่จะดำเนินการต่อทำการสกัดสายพันธุ์แท้โดยการผสมตัวเองในรุ่นที่ 2 (S2) ของประชากร และทำการสกัดสายพันธุ์แท้โดยการผสมตัวเองในรุ่นที่ 5 (S5) ของประชากร เพื่อสร้างสายพันธุ์แท้

                (1.3) กิจกรรมอื่นๆ

                เป็นสถานที่ทดสอบพันธุ์ข้าวโพดข้าวเหนียวการค้าและก่อนการค้า ของ กรอ. ในฤดูหนาวและฤดูฝน  ระหว่างเดือน พฤศจิกายน 2550 ถึง สิงหาคม 2551

1.3.1 โครงการทำนาย heterosis ในข้าวโพดข้าวเหนียวโดยใช้ genetic distance วัตถุประสงค์ เพื่อประเมินความหลากหลายทางพันธุกรรมและจัดกลุ่มพันธุ์โดยใช้ลักษณะลายพิมพ์ DNA และเพื่อประเมินความสัมพันธ์ระหว่าง heterosis และ genetic distance ของข้าวโพดข้าวเหนียวลูกผสมคู่พันธุ์การค้าและพันธุ์ก่อนการค้า กิจกรรมที่ดำเนินการไปแล้ว คือ การสร้างประชากรที่ใช้ในการศึกษาทั้งหมด 100 สายพันธุ์/พันธุ์ และปลูกทดสอบพันธุ์ในฤดูฝน 2550 ในแปลงทดลองคณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น โดยใช้แผนการทดลอง RCB 3 ซ้ำ  กิจกรรมที่จะดำเนินการต่อ คือ ปลูกทดสอบในฤดูหนาว 2551/2552 และการจำแนกพันธุ์ข้าวโพดข้าวเหนียวโดยใช้วิธี PCR based marker

1.3.2 งานทดลองการเปรียบเทียบสายพันธุ์ทดสอบที่มีฐานพันธุกรรมแบบกว้างและแบบแคบสำหรับการปรับปรุงพันธุ์ข้าวโพดข้าวเหนียว วัตถุประสงค์ เพื่อเปรียบเทียบตัวทดสอบ (tester) ของข้าวโพดข้าวเหนียวที่มีฐานพันธุกรรมกว้างและฐานพันธุกรรมแคบ กิจกรรมที่ดำเนินการไปแล้ว คือ การสร้างประชากรข้าวโพดข้าวเหนียวที่ใช้ในการศึกษาทั้งหมด 100 สายพันธุ์/พันธุ์ และทดสอบพันธุ์ในฤดูฝน 2550 ในแปลงทดลองคณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น โดยใช้แผนการทดลอง RCB 3 ซ้ำ  กิจกรรมที่จะดำเนินการต่อ คือ ปลูกทดสอบในฤดูหนาว 2551/2552 และการจำแนกพันธุ์ข้าวโพดข้าวเหนียวโดยใช้วิธี PCR based marker

 

2) โครงการปรับปรุงพันธุ์ข้าวโพดเทียน
             วัตถุประสงค์ เพื่อสร้างพันธุ์ข้าวโพดเทียนพันธุ์ลูกผสมที่ฝักดก 3-4 ฝักต่อต้น ต้นเตี้ย ใบตั้งตรง ทนโรค คุณภาพในการรับประทานดี เนื้อเหนียวนุ่ม และหวาน

                กิจกรรมที่ดำเนินงานของโครงการในปีงบประมาณ 2550 แบ่งออกเป็น 2 กิจกรรม ดังนี้

                (2.1) การสร้างประชากรพื้นฐาน

                มีเป้าหมายที่จะสร้างประชากรข้าวโพดเทียนพันธุ์ใหม่ที่มีฝักดก (อย่างน้อย 2 ฝักต่อต้น) ระบบรากดี แข็งแรง ทนโรค ฝักเล็ก คุณภาพดี มีเมล็ดทั้งสีขาว สีเหลือง สีดำ และคละสี เมล็ดมีทั้งยีน sugary (su1), shrunken-2 (sh2), sugary enhancer (se) และ waxy (wx) ที่เป็น Composite population จำนวน 2 ประชากรดังนี้คือ

1) ประชากร KKU-TQwx

                                เป็นประชากรพื้นฐานข้าวโพดเทียนที่มีการใช้ประโยชน์จากยีนร่วมคือ wx, su1, bt, se, และ sh2 โดยผสมข้ามข้าวโพดหวานพันธุ์การค้าจากสหรัฐอเมริกา จีน ไต้หวัน เข้ากับข้าวโพดเทียน ข้าวโพด 8 แถวพันธุ์การค้าของไทย เนื่องจากประชากร KKU-TCwx และ KKU-TQwx เป็นประชากรที่มีความใกล้เคียงกันมาก จึงรวมเป็นประชากรเดียวกัน โดยใช้ชื่อ KKU-TQwx

                                กิจกรรมที่ดำเนินการไปแล้ว ได้ดำเนินการสร้างประชากรพื้นฐานในปี 2550 จากนั้นดำเนินการปรับปรุงประชากรโดยวิธีการคัดเลือกพันธุ์แบบหมู่  (Mass selection) รอบที่ 1 (M1) ในช่วงฤดูฝน ปี 2551  

                                กิจกรรมที่จะดำเนินการต่อ ในปี 2551 คัดเลือกประชากรโดยวิธีการคัดเลือกพันธุ์แบบหมู่  (Mass selection) รอบที่ 2 (M2) จนกระทั่งถึงรอบที่ 4 (M4) ก่อนดำเนินการทดสอบประชากรที่ผ่านการปรับปรุง

2) ประชากร KKU-TWwx

 เป็นประชากรพื้นฐานข้าวโพดเทียนสีขาวเกิดจากการผสมข้ามระหว่างข้าวโพดเทียนขาวหนองบัว และข้าวโพดเทียนเมล็ดสีขาวที่แยกมาจากประชากร KKU-TQwx เพื่อสร้างประชากรใหม่ คือ KKU-TWwx  

                กิจกรรมที่ดำเนินการไปแล้ว ได้ดำเนินการสร้างประชากรพื้นฐานในปี 2551 ช่วงฤดูฝน โดยการปล่อยให้มีการผสมอย่างสุ่มก่อนทำการคัดเลือก

                 กิจกรรมที่จะดำเนินการต่อ ในปี 2551 ดำเนินการสร้างประชากรพื้นฐานโดยปล่อยให้ผสมอย่างสุ่ม แล้วทำการปรับปรุงประชากรต่อ

(2.2) การสกัดสายพันธุ์แท้

                กิจกรรมนี้ได้เริ่มสกัดพันธุ์แท้ในประชากร KKU-Tnbwx แล้วโดยทำการผสมระหว่างพี่น้องจำนวน 3 รุ่น ได้สายพันธุ์ออกมา 5 สายพันธุ์ และทำการผสมตัวเองเพื่อสกัดสายพันธุ์แท้ในประชากร KKU-TQ wx จำนวน 2 รุ่น   

3) โครงการปรับปรุงพันธุ์ข้าวโพดหวาน

                วัตถุประสงค์  เพื่อสร้างพันธุ์ลูกผสม 3 พันธุ์คือพันธุ์ที่มีเมล็ดสด  สีขาว สลับสี (สีเหลืองสลับสีขาว)  และสีเหลืองโดยให้ฝักสดมีขนาดใหญ่ ( มีความยาวและความกว้างไม่ต่ำกว่า 16 x 4.5 ซม.  ) ขนาดกลาง ( มีความยาวและความกว้างไม่ต่ำกว่า 14 x 3.5 ซม. ) และขนาดเล็ก ( มีความยาวและความกว้างไม่เกิน 12 x 2.5 ซม. ตามลำดับ)    มีต้นเตี้ย ใบตั้ง ทนโรค คุณภาพในการรับประทานดี รสชาติหวานนุ่ม โดยมีรสของข้าวโพดข้าวเหนียวปนอยู่ด้วย  

                กิจกรรมที่ดำเนินงานทำในปีงบประมาณ 2550 ของโครงการ มีอยู่ 3 กิจกรรมดังนี้คือ 

                (3.1) การสร้างประชากรพื้นฐาน

                มีเป้าหมายที่จะสร้างประชากรข้าวโพดหวานพันธุ์ใหม่ที่มีฝักขนาดกลาง และขนาดเล็ก (อย่างน้อย 2  ฝักต่อต้น) ระบบรากดี แข็งแรง ทนโรค ฝักเล็ก คุณภาพดี มีรสชาติที่เป็นเอกลักษณ์เหมาะสำหรับคนเอเชีย (Asian type super sweet corn) มีเมล็ดทั้งสีขาว สีเหลือง และสลับสี เมล็ดมีทั้งยีน shrunken-2 (sh2), sugary enhancer (se) และ waxy (wx) ที่เป็น Composite population จำนวน 4 ประชากรดังนี้คือ

1) ประชากร KKU-WKNsh

                                เป็นการสร้างประชากรพื้นฐานข้าวโพดหวานที่มีฐานพันธุกรรมเป็นข้าวโพดข้าวเหนียวโดยนำเมล็ดข้าวโพดหวานที่แยกได้จากประชากรข้าวโพดข้าวเหนียวเช่น KKU-Fwx  KKU-Vwx และ KKU-Qwx มาผสมข้ามกัน กิจกรรมนี้จะใช้ประโยชน์จากประชากรพื้นฐานต่างๆ ที่ได้รับการพัฒนามาจากโปรแกรมการสร้างประชากรพื้นฐานและสายพันธุ์แท้ทั้งข้าวโพดเทียนและข้าวโพดข้าวเหนียว

                                กิจกรรมที่จะดำเนินการต่อ  จะดำเนินการแยกเมล็ดที่มียีนควบคุมเป็นยีน sh2 และ se มาผสมแบบสุ่ม เพื่อพัฒนาแยกเป็นประชากรต่างหาก ซึ่งจะดำเนินการคัดเลือกประชากรต่อไป

2) ประชากร KKU-WQsh

                                เป็นงานสร้างประชากรพื้นฐานข้าวโพดหวานที่มีการใช้ประโยชน์จากยีนร่วมคือ wx, su1, bt, se, และ sh2 โดยผสมข้ามข้าวโพดหวานพันธุ์การค้าจากสหรัฐอเมริกา จีน ไต้หวัน เข้ากับข้าวโพดหวานสายพันธุ์แท้ของมหาวิทยาลัยขอนแก่นและพันธุ์การค้าของไทย               

                                กิจกรรมที่ดำเนินการไปแล้ว ได้ดำเนินการผสมข้ามผสมข้ามข้าวโพดหวานพันธุ์การค้าจากสหรัฐอเมริกา จีน ไต้หวัน เข้ากับข้าวโพดข้าวเหนียวสายพันธุ์แท้ของมหาวิทยาลัยขอนแก่นและพันธุ์การค้าของไทย โดยดำเนินการผสมจำนวน 29 คู่ เป็นการทำ Composite population ซึ่งดำเนินผสมไปแล้ว 1 รุ่น

                                กิจกรรมที่จะดำเนินการต่อ  ดำเนินการปลูก แล้วผสมข้ามแบบสุ่มเพิ่มอีก 2 รุ่น ในปี 2552                          3) ประชากร KKU-WSHCsh

                                เป็นงานสร้างประชากรพื้นฐานข้าวโพดหวานที่เกิดจากการผสมข้ามอย่างสุ่มของข้าวโพดหวานพันธุ์การค้า เพื่อสร้างเป็นประชากรใหม่

                                กิจกรรมที่ดำเนินการไปแล้ว ดำเนินการปลูกข้าวโพดหวานพันธุ์การค้าเพื่อปล่อยให้ผสมกันอย่างสุ่มไปแล้ว 2 รุ่น

                                กิจกรรมที่จะดำเนินการต่อ ดำเนินการปล่อยให้ผสมกันอย่างสุ่มอีก 2 รุ่น ในปี 2552

 

 

 

 

4) ประชากร KKU-WTMsh

งานสร้างประชากรข้าวโพดหวานฝักเล็กที่นำเมล็ดข้าวโพดหวานที่แยกได้จากประชากรข้าวโพดเทียน มาผสมข้าวกับข้าวโพดหวานฝักเล็กสายพันธุ์แท้ เพื่อพัฒนาเป็นประชากรใหม่ คือ ในปี 2551 ทำการสร้างประชากรใหม่ แล้วทำการคัดเลือกต่อในช่วง 6 เดือนที่ 2 ของปี 2551 และในปี 2552 โดยตั้งเป้าที่จะทำการเผยแพร่ประชากรพื้นฐานแล้วภายในปี 2552

 

                (3.2) การสร้างพันธุ์ลูกผสมข้าวโพดหวานฝักขนาดเล็ก  

กิจกรรมที่ดำเนินการไปแล้ว ทำการสกัดสายพันธุ์แท้ข้าวโพดหวานฝักเล็กจาก 4 กลุ่มสายพันธุ์ คือ 2W 8W 8Y และ 5Y พบว่าได้สายพันธุ์แท้ 2W จำนวน 4 สายพันธุ์ สายพันธุ์แท้ 8W จำนวน 4 สายพันธุ์ สายพันธุ์แท้ 8Y จำนวน 6 สายพันธุ์ และสายพันธุ์แท้ 5Y จำนวน 2 สายพันธุ์ และทำการทดสอบลูกผสมที่เกิดจากสายพันธุ์แท้ทั้ง 4 กลุ่มสายพันธุ์นี้

กิจกรรมที่จะดำเนินการต่อ ทำการสกัดสายพันธุ์แท้ และปลูกขยายเมล็ดพันธุ์ breeder seeds พร้อมทั้งสร้างลูกผสมเพื่อทดสอบ ในช่วงประมาณเดือนตุลาคม – ธันวาคม 2551 และทำการปลูกขยายเมล็ด stock seeds พร้อมทั้งปลูกทดสอบลูกผสม และสร้างเมล็ดลูกผสมตัวอย่าง ในช่วงประมาณเดือนธันวาคม – กุมภาพันธ์ 2551

               

                (3.3) กิจกรรมอื่นๆ

                เป็นสถานที่ทดสอบพันธุ์ข้าวโพดหวานการค้าและก่อนการค้า ของ กรอ. ในฤดูหนาวและฤดูฝน  ระหว่างเดือน พฤศจิกายน 2550 ถึง สิงหาคม 2551

 

                สำหรับการปรับปรุงพันธุ์ข้าวโพดรับประทานฝักสด ยังมีงานที่ได้รับการสนับสนุนจากศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (BIOTEC) โดยดำเนินการรวบรวมเชื้อพันธุกรรมข้าวโพดข้าวเหนียวและข้าวโพดหวานพิเศษ เพื่อนำมาใช้ประโยชน์ในการงานปรับปรุงพันธุ์ต่อไป

 

 


 

            DSCN3342

                         

ภาพที่ 1.1 ภาพตัวอย่าง ประชากรที่ผ่านการคัดเลือก พันธุ์ผสมเปิด และพันธุ์ลูกผสมของข้าวโพดข้าวเหนียว ข้าวโพดเทียน และข้าวโพดหวาน

 

 

 

 

1.2 โครงการปรับปรุงพันธุ์แตงกวา

วัตถุประสงค์  เพื่อสร้างพันธุ์ลูกผสมชั่วแรก ที่มีลักษณะเด่น คือ ผลผลิตสูง   ผลยาวขึ้น คุณภาพในการรับประทานดี แตกแขนงดี และต้านทานโรค สำหรับกิจกรรมที่ได้ทำในปีงบประมาณ 2551 มี 2 กิจกรรม ดังนี้

1)               การคัดเลือกพันธุ์แตงกวาต้านทานต่อเชื้อ Cucumber Green Mottle Mosaic Virus (CGMMV) โดยการประเมินลักษณะทางฟีโนไทพ์ของแตงกวา และแตงร้านสายพันธุ์ต่างๆในลักษณะต้านทานต่อเชื้อ CGMMV.

กิจกรรมที่ดำเนินการไปแล้ว ทำการปลูกคัดเลือกสายพันธุ์แตงกวาและแตงร้าน ในลักษณะต้านทานต่อเชื้อ CGMMV. พบว่า มีระดับความต้านทานของโรค 3 ระดับ คือ มีความต้านทาน (Resistance, R)  จำนวน 16 สายพันธุ์ ความต้านทานปานกลาง (Moderate Resistance, MR) จำนวน 49 สายพันธุ์ และมีความอ่อนแอปานกลาง (Moderate susceptible, MS) จำนวน 46 สายพันธุ์

กิจกรรมที่จะดำเนินการต่อ ทำการปลูกทดสอบความต้านทานต่อเชื้อ CGMMV ในโรงเรือน และปลูกขยายเมล็ดพันธุ์แตงกวาที่ต้านทานต่อเชื้อ CGMMV เพื่อเพิ่มเชื้อพันธุกรรมต่อไป ในช่วงเดือนตุลาคม – ธันวาคม 2551

2)          การสกัดสายพันธุ์แท้

เป็นการสกัดสายพันธุ์แท้จากประชากร แตงท่อน KKU-MM และแตงกวา KKU-MC โดยการผสมตัวเอง และทดสอบลูกผสม

กิจกรรมที่ดำเนินการไปแล้ว ทำการสกัดสายพันธุ์แท้จากประชากร แตงท่อน KKU-MM โดยการผสมตัวเองชั่วรุ่นที่ 3 (S3) จำนวน 12 สายพันธุ์ ผสมตัวเองชั่วรุ่นที่ 4 (S4) จำนวน 7 สายพันธุ์ และสกัดสายพันธุ์แท้จากประชากรแตงกวา KKU-MC โดยการผสมตัวเองชั่วรุ่นที่ 3 (S3) จำนวน 13 สายพันธุ์ และผสมตัวเองชั่วรุ่นที่ 4 (S4) จำนวน 21สายพันธุ์

กิจกรรมที่จะดำเนินการต่อ ทำการสกัดสายพันธุ์แท้ทั้ง 2 ประชากรไปพร้อมกับการสร้างคู่ผสม โดยการผสมตัวเองชั่วรุ่นที่ 4 (S4) และชั่วรุ่นที่ 5 (S5) เพื่อเข้าสู่สายพันธุ์แท้ในรุ่นต่อไป